De vier elementen

Binnen hekserij wordt er veel gewerkt met de vier elementen lucht, vuur, water en aarde. Alles kun je onderverdelen in deze vier (of soms vijf) elementen. Zo hoort de lente bij het element lucht en de herfst bij water. Passie, ambitie en inspiratie zijn eigenschappen die passen bij het element vuur, zoals stabiliteit, nuchterheid en veiligheid bij het element aarde passen. Het pentagram, een van de bekendste symbolen binnen hekserij en wicca, staat voor de verbinding tussen deze vijf elementen. Maar waar komt deze onderverdeling eigenlijk vandaan? Waarom roepen heksen de elementen aan in hun rituelen? En wat kun je er zelf mee?
De vier elementen worden ook wel klassieke elementen genoemd, omdat men in de klassieke oudheid geloofde dat alle stoffen op aarde waren opgebouwd uit vier elementen. Alle vaste stoffen vallen onder aarde, de vloeistoffen onder water, de gassen onder lucht en plasma of energie onder vuur. Ook de menselijke lichaamssappen verdeelde men hieronder en deze verdeling werd gebruikt bij het stellen van diagnoses. Naast deze vier elementen kenden de oude Grieken nog een vijfde element: ether. Dit was een ongrijpbaar element, dat aan de goden toebehoorde. Het idee van de vier elementen was ruim 2000 jaar het heersende idee in het westen, tot in de 18e eeuw de chemische elementen werden ontdekt. Inmiddels weten we dat alle stoffen in het heelal niet uit 4 elementen, maar uit 118 chemische elementen bestaan zoals we terug kunnen vinden in het periodiek systeem. Hiervan komen er 94 voor in de natuur, de andere 24 zijn door mensen gemaakt. Je kunt hierbij denken aan de natuurlijke elementen waterstof, zuurstof, zwavel of calcium.

Niet alleen in het westen kenden we de verdeling van de elementen, ook in het oosten ontstond een vergelijkbare onderverdeling. Zo spreekt men in China van de vijf elementen hout, vuur, aarde, metaal en water. Deze elementen spelen binnen de Chinese geneeskunst (zoals acupunctuur, shiatsu en qi gong) nog steeds een belangrijke rol. In het hindoeïsme kent men vijf oerelementen, die de basis vormen van al het leven: Vayu, Apa, Akasha, Agni en Prithvi. Deze komen overeen met de vijf klassieke elementen. En ook het boeddhisme kent de elementen aarde, water, vuur en wind.

Nu vraag je je misschien af wat we moeten met het oude idee van vier elementen, als we inmiddels door onderzoek weten dat alles op aarde niet valt te herleiden tot 4 maar tot 118 elementen. Het gaat er binnen hekserij niet om dat we letterlijk geloven dat alle dingen op aarde bestaan uit de vier (of vijf) elementen. Het gaat erom dat de vier elementen elk een eigen energie hebben en dat je seizoenen, windrichtingen en menstypen kunt indelen aan de hand van die vier energieën. Dus waar de god staat voor het mannelijke en de godin voor het vrouwelijke, kun je dingen verder onderverdelen aan de hand van de vier elementen. Door de vier elementen aan te roepen in de cirkel, roep je bijvoorbeeld de vier windrichtingen aan. We weten wel dat er naast oost, zuid, west en noord ook nog verdere onderverdeling mogelijk is, zoals noord-noord-oost of zuid-west-zuid, maar het gaat om de globale verdeling. Net als we bij donker of licht een bepaalde associatie hebben, zo hebben we dat ook bij de lente of herfst. Wanneer heksen met de vier elementen werken wil dat dat dus niet zeggen dat ze niet geloven dat er 118 chemische elementen bestaan, maar simpelweg dat ze de kracht erkennen van de vier klassieke elementen waarin we allerlei natuurverschijnselen herkennen. Door het element lucht aan te roepen wanneer je de cirkel trekt, roep je alles aan wat te maken heeft met de energie van het voorjaar, het oosten, vliegende dieren en eigenschappen als logica en nieuwsgierigheid. En door alle vier de elementen aan te roepen, roep je als het ware alle energieën op die in de wereld voorkomen. Dat maakt dat ‘binnen de cirkel’ geen afgesloten geheel is, maar dat we werken met dezelfde krachten als die buiten de cirkel doorwerken. En hierdoor kan wat je binnen de cirkel doet aan spreuken of rituelen ook z’n effecten buiten de cirkel hebben. Zo binnen, zo buiten.

Door met een bepaald element aan de slag te gaan, kun je die kanten in jezelf onderzoeken en waar gewenst versterken. Als je merkt dat je vast zit op werkgebied en het gevoel hebt dat je alsmaar in dezelfde patronen vervalt, kun je het element lucht aanroepen om je te helpen wat lucht en ruimte aan te brengen. Je roept dan als het ware de energie op die jij nodig hebt om verder te komen. Veel mensen vinden het lastig om bij ‘vage begrippen’ als energie een voorstelling te maken. Het idee van de god of godin, of in dit geval een element waar allerlei eigenschappen bij horen maakt het dan gemakkelijker om met die energie te werken. Het maakt iets abstracts tastbaarder. En het mooie ervan vind ik dat we die onderverdeling niet nu even zelf hebben bedacht, maar dat die eeuwenoud is en we de vier (of vijf) elementen in vrijwel alle de oude culturen en geloven tegenkomen. Dat maakt dat we, door als heks met de vier elementen te werken, aansluiten bij een eeuwenoude traditie.

Wanneer je voor het eerst over de vier elementen leert, kan dat best vaag of gekunsteld lijken. Toch is het in wezen niet anders dan dat je een beeld hebt bij het woord ‘lente’ of het woord ‘winter’. Als iemand het woord lente zegt, denk je aan allerlei begrippen die voor jou daarmee samenhangen en die zijn heel anders dan wanneer je aan winter zou denken. Hetzelfde geldt voor de vier elementen. In de komende heksenkranten zal ik telkens één element uitlichten, zodat je gaat herkennen waar ze voor staan en wat je ermee kunt doen in je eigen leven.